Menopauze · hormonen, klachten, behandeling en coachgrenzen
Inhoudsopgave
17.4 Bot, hart, stofwisseling en spieren
17.5 Vroege en plotselinge overgang
17.7 Systemische hormoontherapie
17.8 Niet-hormonale mogelijkheden
17.9 Lokaal oestrogeen en testosteron
17.10 Leefstijl, werk en je rol
Bronnen
Over deze les
De overgang is een levensfase met grote individuele verschillen. Deze les helpt je mechanismen, bewijs en keuzes te begrijpen. Een coach stelt geen diagnose en schrijft geen medicatie voor. Behandelkeuzes en alarmsignalen horen bij huisarts of specialist. Informatie gecontroleerd tot 8 oktober 2026.
De menopauze is de laatste menstruatie, die pas achteraf kan worden aangewezen: twaalf maanden zonder menstruatie, mits er geen andere verklaring is. In Nederland ligt de gemiddelde leeftijd rond 51 jaar. De overgang is ruimer dan dat ene moment. De perimenopauze omvat de jaren waarin de cyclus verandert en de eerste twaalf maanden na de laatste menstruatie; daarna spreek je van postmenopauze. Bij gebruik van hormonale anticonceptie of na verwijdering van de baarmoeder kun je de laatste natuurlijke menstruatie niet eenvoudig dateren.
STRAW+10 deelt de reproductieve veroudering vooral op basis van het cycluspatroon in. In de vroege transitiefase verschilt de cycluslengte herhaaldelijk minstens zeven dagen; in de late transitiefase zijn perioden zonder menstruatie van minstens zestig dagen kenmerkend. Een fase-indeling is geen voorspelling van de exacte datum waarop iemand stopt met menstrueren. De lengte van de overgang en de ervaren hinder lopen sterk uiteen.
In les 11 leerde je over de normale vrouwelijke cyclus. Les 3 besprak bot en hormoonklieren, les 5 leverpassage van hormonen, les 6 buikvet en insuline, les 7 bijnierhormonen en les 9 slaap. Hier vallen die lijnen samen. Vruchtbaarheid bij primaire ovariële insufficiëntie volgt in les 18.
Na deze les kun je:
De voorraad follikels in de eierstok neemt met de leeftijd af. AMH en inhibine B nemen gemiddeld af; de hypofyse krijgt minder remming en maakt gemiddeld meer FSH. Het ovarium reageert wisselvalliger op die aansturing. Daardoor kan oestradiol in de overgang sterk schommelen en tijdelijk zelfs hoog zijn. Pas na de menopauze ligt het meestal langdurig lager. Eén oestradiolwaarde of FSH-waarde kan de individuele schommelingen dus niet samenvatten.
Als een cyclus geen eisprong heeft, ontstaat geen normaal functionerend corpus luteum en blijft de luteale progesteronstijging uit. Daarom kan progesteron al eerder onregelmatig of lager zijn terwijl oestradiol nog sterk varieert. Dat verklaart waarom een onregelmatige cyclus niet hetzelfde is als een gelijkmatige daling van alle geslachtshormonen.
Androgenen verdwijnen niet op de dag van de laatste menstruatie. Hun niveau verandert met leeftijd, ovariumfunctie en bijnierbijdrage; dit is geen abrupte “andropauze” bij vrouwen. Na de menopauze ontstaat een deel van het circulerende oestrogeen buiten de eierstok door omzetting van androgeenvoorlopers, onder meer in vetweefsel. Oestron wordt relatief belangrijker. Meer vetweefsel betekent echter niet dat een laag oestradiol simpelweg “gecorrigeerd” wordt, en een bloedwaarde vertelt niet het hele verhaal over klachten.
Wist je dat?
De term “oestrogeendominantie” kan in de overgang een echte waarneming versimpelen: oestradiol schommelt, progesteronstijgingen ontbreken soms. Als zelfstandige diagnose met één vaste grens is de term niet gevalideerd.
Vasomotorische klachten zijn plotselinge warmteaanvallen, vaak met zweten, roodheid en soms hartkloppingen. Nachtzweten kan de slaap onderbreken. De oestrogeendaling beïnvloedt de temperatuurregeling in de hersenen, onder meer via neurokinine-B-netwerken; kleine verschuivingen in lichaamstemperatuur kunnen dan een warmteafvoerreactie uitlokken. Niet ieder moment van zweten is echter een opvlieger: koorts, medicijnen of andere ziekten kunnen ook meespelen.
De NHG-bespreking uit 2022 schat dat ongeveer 80% van de vrouwen in enige mate opvliegers krijgt. Een aanval duurt vaak enkele minuten. “De klachten duren meestal maar een paar maanden” klopt niet. In de Amerikaanse SWAN-studie was bij vrouwen met frequente vasomotorische klachten de mediane totale duur 7,4 jaar, waarvan 4,5 jaar na de laatste menstruatie. Dat is een groepsmediaan voor een geselecteerde groep, geen voorspelling voor één cliënt; duur verschilde ook tussen onderzochte groepen.
Cyclusveranderingen, vaginale droogheid en pijn bij seks kunnen duidelijk met hormonale veranderingen samenhangen. Ook slaapklachten, somberheid, prikkelbaarheid, concentratieproblemen en gewrichtspijn worden vaak gemeld. De samenhang is voor deze laatste klachten ingewikkeld: leeftijd, stress, zorgbelasting, ziekte, pijn en een door opvliegers verstoorde slaap kunnen tegelijk bijdragen. Noem ze niet automatisch “een oestrogeentekort” en sluit andere oorzaken niet bij voorbaat uit.
Het genitourinair syndroom van de menopauze omvat onder meer droogheid, irritatie, pijn bij penetratie en soms mictieklachten. Anders dan opvliegers verdwijnen deze klachten vaak niet vanzelf snel. De NHG-bespreking noemt vulvovaginale klachten bij ongeveer 30% van de vrouwen. Schaamte kan een drempel zijn om ze te bespreken; vraag rustig en zonder aanname wat iemand ervaart.
| Klacht | Mogelijke verbinding met overgang | Wat je niet mag overslaan |
|---|---|---|
| Warmteaanvallen | temperatuurregeling verandert | andere oorzaken bij atypisch verloop |
| Slaapverlies | nachtzweten; ook andere slaapfactoren | slaappatroon, medicatie en belasting |
| Somberheid / concentratie | kan samenvallen met overgang en slaapverlies | ernstige depressie of andere ziekte |
| Vaginale / urineklachten | lager lokaal oestrogeeneffect | infectie, bloedverlies en andere oorzaken |
Oestrogeen remt normaal botafbraak. Rond de menopauze versnelt het botverlies vaak tijdelijk; het fractuurrisico wordt bovendien door leeftijd, eerdere breuken, familiegeschiedenis, lichaamsgewicht, roken en andere factoren bepaald. Daarom is “iedere vrouw na de menopauze heeft osteoporose” onjuist. Een breuk na een kleine val verdient beoordeling. Bewegen met belasting en spierkracht helpt de bot- en spiergezondheid, ook als opvliegers er niet aantoonbaar minder van worden.
Hart- en vaatziekten nemen met de leeftijd toe. De menopauze gaat gepaard met veranderingen in lipiden en vetverdeling, maar leeftijd en leefomstandigheden lopen parallel. Je kunt een individueel cardiovasculair risico niet uitsluitend aan oestrogeendaling toeschrijven. Risicofactoren zoals roken, bloeddruk, diabetes en familiaire belasting blijven belangrijk; bespreek ze via de gebruikelijke medische route. De lokale NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement behandelt deze risicobeoordeling, niet menopauzediagnostiek.
Bij veel vrouwen verschuift vetverdeling in de middelbare leeftijd meer naar de buik en neemt spiermassa met leeftijd af. Dat kan insulineresistentie en functioneren beïnvloeden; zie les 6 en 14. Ook voeding, beweging en slaap tellen mee. “De menopauze veroorzaakt altijd gewichtstoename” is daarom te sterk. Een leefstijlgesprek gaat over haalbare gewoonten en gezondheid, niet over het wegpoetsen van alle hormonale verandering.
Een overgang tussen 40 en 44 jaar heet vaak vroeg. Vóór 40 jaar denk je aan primaire ovariële insufficiëntie (POI), waarbij de ovariumfunctie verminderd is en soms wisselend aanwezig blijft. POI is geen vaststelling dat zwangerschap onmogelijk is; de gevolgen voor vruchtbaarheid bespreken we in les 18. De internationale ESHRE-richtlijn van 2024 vraagt bij de diagnose minstens vier maanden verstoorde cycli en FSH >25 IE/l. Eén verhoogde waarde kan voldoen; bij diagnostische twijfel volgt herhaling of aanvullend onderzoek. Oudere Nederlandse werkafspraken noemen twee metingen met minstens vier weken ertussen. Dit verschil is een zaak voor de arts, geen doe-het-zelftest.
Verwijdering van beide eierstokken geeft een abrupte chirurgische menopauze. Chemotherapie, radiotherapie of andere medische behandelingen kunnen de ovariumfunctie tijdelijk of blijvend beïnvloeden. Bij iemand onder 40 met maandenlang uitblijvende of sterk afwijkende menstruaties, vooral met opvliegers of kinderwens, is tijdige medische beoordeling belangrijk. Vroege oestrogeendaling heeft ook betekenis voor botten, hart en welzijn; begeleiding vraagt een andere afweging dan bij een natuurlijke overgang rond 51 jaar.
Bij verder gezonde vrouwen van 45 jaar of ouder met passende cyclusverandering en klachten wordt de overgang doorgaans klinisch herkend. Volgens NICE NG23 (huidige versie) zijn routinematige AMH-, inhibine-, oestradiol- en echotests dan niet zinvol. Een losse FSH-meting helpt weinig doordat waarden schommelen. Tussen 40 en 45 jaar kan FSH in de medische beoordeling wel worden overwogen; onder 40 vraagt verdenking op POI een gerichte route. Hormonale anticonceptie kan de bloedingskalender en hormoonwaarden vertekenen.
De twaalfmaandenregel geldt voor een natuurlijke menstruatie zonder andere verklaring. Ze zegt niets over anticonceptiebehoefte tijdens de perimenopauze. Bespreek bij een mogelijke zwangerschap of vragen over stoppen met anticonceptie de huisarts. Bloedverlies na de menopauze is geen gewoon overgangssymptoom: laat het medisch beoordelen. Ook zeer hevig bloedverlies, bloedarmoedeklachten of een duidelijk afwijkend patroon vraagt medische beoordeling.
| Situatie | Wat de fase zegt | Passende vervolgstap |
|---|---|---|
| 49 jaar, nieuwe opvliegers en onregelmatige cyclus | past bij perimenopauze, zonder dat één hormoonwaarde nodig is | klachten, hinder en behandelwens met huisarts bespreken |
| 43 jaar, cyclusverandering en opvliegers | kan vroege overgang zijn; andere verklaringen blijven mogelijk | medische beoordeling; FSH kan hier wel relevant zijn |
| 52 jaar, na 14 maanden zonder bloeding toch opnieuw bloed | postmenopauzaal bloedverlies is een alarmsignaal | tijdig naar huisarts voor beoordeling |
Een vrouw met hevige bloedingen kan een hormoonspiraal gebruiken en daardoor weinig of niet menstrueren. Dat maakt de twaalfmaandenregel moeilijk toepasbaar. Ook gecombineerde anticonceptie onderdrukt de natuurlijke cyclus en beïnvloedt de interpretatie van FSH. Daarom kijkt de arts naar leeftijd, klachten, middelen en de vraag of een uitslag het beleid werkelijk verandert. HST en anticonceptie beantwoorden verschillende vragen; tijdens de perimenopauze kan zwangerschap nog mogelijk zijn. In les 18 komt vruchtbaarheid uitgebreider terug.
Let op: een hormoonpanel is geen overgangskompas
Een commercieel bloed- of speekselprofiel kan de onvoorspelbare cyclus niet omzetten in een nauwkeurige persoonlijke hormoondosis. Een test is alleen nuttig als de uitslag een concrete medische beslissing betrouwbaar verandert.
Systemische menopauzale hormoontherapie (HST) met oestrogeen is de effectiefste behandeling van hinderlijke opvliegers en nachtzweten. In de NHG-bespreking daalde een voorbeeldgroep met gemiddeld tien opvliegers per dag na drie maanden naar ongeveer twee met oestrogeen en vijf met placebo. Dat laat zowel het extra medicijneffect als een grote verandering in de placebogroep zien. Keuze, duur en controle horen bij een arts en hangen af van klachten, voorkeuren en risicoprofiel.
Bij een aanwezige baarmoeder is bescherming van het baarmoederslijmvlies met een geschikt progestageen of progesteron nodig; oestrogeen alleen kan daar het risico op hyperplasie en kanker vergroten. Zonder baarmoeder is die toevoeging meestal niet nodig. Een vaginaal oestrogeen voor lokale klachten is iets anders dan systemische HST. HST is geen anticonceptie en wordt niet aan iedereen als algemene preventie van hartziekte of dementie gegeven.
Een grote pooled analyse van observationele studies (Collaborative Group, 2019) schatte voor vijf jaar gebruik vanaf 50 jaar het aantal borstkankerdiagnoses tussen 50 en 69 jaar. Voor continu gecombineerde HST was dat ongeveer 60 per 1.000 zonder HST tegenover 80 per 1.000 met HST: circa 20 extra per 1.000. Voor alleen oestrogeen circa 65 tegenover 70 per 1.000: 5 extra per 1.000. De groepen en indicaties verschillen, en observationeel onderzoek kan niet elke verstorende factor uitsluiten. Ook progestageentype en gebruiksduur doen ertoe. De NHG-bespreking geeft voor een kortere gebruiksduur andere, kleinere absolute getallen; vermeng de tijdvensters niet.
Voor trombose is de toedieningsweg relevant. In de grote Britse observationele studie van Vinogradova en collega’s (2019) was orale HST geassocieerd met meer veneuze trombo-embolie (OR 1,58); voor transdermale HST werd geen verhoging gevonden (OR 0,93). Dat bewijst geen nulrisico bij ieder individu. De NHG-bespreking uit 2022 bood transdermaal oestrogeen aan als optie maar sprak toen geen algemene voorkeur uit; de NVOG-module gepubliceerd in januari 2026 overweegt transdermaal estradiol bij bepaalde verhoogde VTE-risicoprofielen, zoals BMI >30. Een eerdere trombose vereist een individuele specialistische beoordeling.
Een oddsratio is een verhouding tussen groepen, geen extra aantal per 1.000. Het absolute VTE-risico hangt onder andere af van leeftijd, gewicht, eerdere trombose en andere aandoeningen. De NHG-bespreking schatte bij drie jaar HST-gebruik ongeveer twee extra VTE-gevallen per 1.000 gebruikers in haar populatie. Dat getal kun je niet combineren met de vijfjaarsborstkankerschatting tot één “netto kans”: uitkomst, periode, onderzoek en persoonsrisico verschillen. Voor iemand met verhoogd risico kan de route van toediening zwaar wegen, terwijl voor iemand anders klachtenlast of een andere contra-indicatie doorslaggevend is.
| Vraag | Wat de studies laten zien | Grenzen |
|---|---|---|
| Opvliegers | duidelijke verlichting door systemische HST | dosis en persoonlijke reactie verschillen |
| Borstkanker | risico stijgt met duur, vooral gecombineerde therapie | schattingen hangen af van regime en basisrisico |
| Veneuze trombose | meer bij oraal; transdermaal mogelijk gunstiger | vooral observationeel; persoonsrisico telt |
| Sterfte | WHI-follow-up: geen duidelijke totale sterftewinst | WHI-regimes en deelnemers zijn niet alle moderne opties |
De Women’s Health Initiative (WHI) heeft het denken over HST veranderd. In de gerandomiseerde onderzoeken met onder meer geconjugeerde paarden-oestrogenen en medroxyprogesteron werd na lange follow-up geen verlaging van totale sterfte aangetoond. Analyse naar leeftijd bij start past bij de hypothese dat risico’s anders kunnen zijn wanneer behandeling dichter bij de menopauze begint dan decennia later. Een subgroepanalyse bewijst geen cardiovasculair preventievoordeel voor alle jongere vrouwen, en de WHI-regimes zijn niet gelijk aan alle huidige estradiolcombinaties.
Bij (doorgemaakte) hormoongevoelige borstkanker, trombose of ernstige cardiovasculaire ziekte, actieve leverziekte en onverklaard vaginaal bloedverlies is voorzichtigheid of een contra-indicatie aan de orde. Wat precies mogelijk is, hangt van diagnose, middel en richtlijn af. De coach stelt geen contra-indicatielijst als behandelbesluit op, maar verwijst voor een individuele risicoafweging. De NVOG-richtlijn 2026 benadrukt bovendien dat verschillende progestagenen mogelijk verschillende borstkankerrisico’s hebben; de zekerheid van sommige vergelijkingen is laag.
Een gesprek over HST ordenen
Welke klachten beperken het dagelijks leven en welke behandeling wenst iemand? Is er een baarmoeder, en is anticonceptie nog nodig? Welke voorgeschiedenis van borstkanker, trombose, hart- of leverziekte is er? Welke vorm, dosis, verwachte duur en evaluatiemoment bespreekt de arts? De antwoorden helpen een consult voorbereiden; zij vormen geen voorschrift.
Menopauzespecifieke cognitieve gedragstherapie (CGT) kan helpen bij de last van opvliegers en bij slaapklachten. NICE NG23 noemt dit als optie naast HST of wanneer HST niet gewenst of passend is. CGT betekent niet dat klachten “tussen de oren” zitten: zij helpt omgaan met lichamelijke sensaties, piekeren en slaapverstoring. De mate waarin de frequentie van opvliegers verandert, is minder zeker dan de ervaren hinder. Een behandeling door een geschoolde zorgverlener is iets anders dan algemene coaching.
Fezolinetant blokkeert de neurokinine-3-receptor en is in de EU toegelaten voor matige tot ernstige vasomotorische klachten. Het kan opvliegers verminderen. De EMA waarschuwde in 2025 voor zeldzame ernstige leverschade en vereist leverfunctietests vóór en tijdens behandeling. Elinzanetant blokkeert neurokinine-1- en -3-receptoren; de EU gaf in november 2025 toelating. In EMA-onderzoek daalden matige tot ernstige opvliegers na vier weken gemiddeld ongeveer acht per dag met elinzanetant en vijf met placebo. Beide middelen zijn receptplichtig; EU-toelating zegt niet vanzelf iets over Nederlandse beschikbaarheid of vergoeding.
Ook bepaalde SSRI’s/SNRI’s en gabapentine kunnen volgens internationale evidence-based aanbevelingen helpen wanneer HST niet kan of niet gewenst is. Effect, bijwerkingen en interacties verschillen per middel. Clonidine heeft volgens de NHG-bespreking beperkt effect en wordt terughoudend gebruikt. De selectie bij bijvoorbeeld borstkanker of ander medicijngebruik hoort nadrukkelijk bij arts en apotheker; een coach geeft geen middel- of doseringsadvies.
Bewijs voor een interventie is klacht-specifiek. Een middel dat opvliegers vermindert, hoeft vaginale droogheid niet te verbeteren. Een behandeling die slaaplast vermindert, voorkomt niet automatisch fracturen. Vraag dus eerst welke uitkomst voor iemand telt: minder aanvallen, beter doorslapen, minder pijn bij seks of zich beter kunnen concentreren op het werk. De gekozen uitkomst bepaalt ook hoe je het resultaat evalueert. Bij bijwerkingen of uitblijvend effect hoort herbeoordeling door de voorschrijver.
Bij vaginale droogheid en pijn kunnen hydraterende middelen of lokaal vaginaal oestrogeen worden besproken. Lokaal oestrogeen behandelt het gebied waar de klachten zitten en geeft bij gebruikelijke doses weinig systemische blootstelling. De NVOG-module uit 2026 noemt vaginaal oestrogeen, met of zonder hydraterend middel, als mogelijkheid en adviseert onverwacht bloedverlies te melden. Bij een voorgeschiedenis van borstkanker hoort de beslissing in overleg met de behandelaars. De observationele pooled analyse van 2019 vond voor vaginaal oestrogeen geen verhoogd borstkankerrisico, maar dat is geen individueel veiligheidscertificaat.
Voor testosteron bestaat een smalle, gespecialiseerde plaats: postmenopauzale vrouwen met een vastgestelde hypoactieve seksuele verlangensstoornis na een zorgvuldige biopsychosociale beoordeling. De internationale consensus van 2019 vindt geen bewijs om het standaard voor energie, stemming, botten of cognitie te geven. Veiligheidsgegevens op lange termijn zijn beperkt. “Laag testosteron” op een willekeurig panel is geen reden voor een coach om een kuur aan te bevelen.
Gezonde voeding, regelmatige beweging, krachttraining, niet roken en beperkt alcoholgebruik ondersteunen algemene gezondheid, spierkracht en cardiovasculaire risicofactoren. Bewegen en afvallen zijn echter niet overtuigend aangetoond als behandeling die opvliegers op zichzelf wegneemt. De NVOG-module uit 2026 noemt mogelijke gunstige effecten van leefstijl op nachtzweten en kwaliteit van leven, met beperkte zekerheid. Een koelere slaapkamer of laagjes kleding kan iemand praktisch prettig vinden, maar is geen bewezen vervanging voor behandeling bij ernstige klachten.
Overgangsklachten kunnen concentratie, energie en werk beïnvloeden, vooral bij slechte slaap of hevig zweten. Vraag welke taak of werkomstandigheid lastig is en bespreek haalbare aanpassingen zoals pauzes, temperatuur of een gesprek met bedrijfsarts. Er is geen enkel betrouwbaar Nederlands verzuimpercentage uit de gebruikte bronnen dat voor iedere werkplek geldt; dat getal gebruiken we daarom niet.
Je rol en je grenzen
Luister naar hinder, cyclus, slaap en doelen. Help iemand betrouwbare informatie en vragen voor de huisarts ordenen. Diagnose, hormoontesten, voorschrijven en behandeling van risico’s liggen buiten coaching.
Verwijs bij bloedverlies na de menopauze, zeer hevig of afwijkend bloedverlies, klachten vóór 40 jaar, een breuk na geringe belasting, wens voor medicatie of zorgen over borstkanker/trombose. Bij suïcidale gedachten is directe professionele hulp nodig.
| Uitspraak | Wat je kunt zeggen | Bewijs |
|---|---|---|
| “Bio-identiek is altijd veiliger” | geregistreerd estradiol kan bio-identiek zijn; maatwerkbereidingen hebben geen bewezen extra veiligheid of kwaliteit | sterk tegen algemene claim |
| “Een speekseltest bepaalt je ideale dosis” | geen gevalideerde routine-aanpak voor overgang of HST-afstelling | sterk tegen |
| “Soja of zilverkaars vervangt HST” | studies wisselen; hoogstens klein/onzeker effect; voor zilverkaars ook veiligheidsvragen | beperkt/zwak |
| “Iedere vrouw moet HST nemen” | bij hinderlijke klachten is HST effectief; risico en voorkeur verschillen | sterk tegen algemene claim |
| “Een hoge oestrogeenwaarde bewijst dominantie” | peri-menopauzale waarden wisselen; geen erkende losse diagnose | zwak |
“Bio-identiek” beschrijft de molecuulstructuur en is geen kwaliteitsstempel. Geregistreerde preparaten met estradiol of microniseerd progesteron kunnen bio-identiek zijn; individueel samengestelde preparaten hebben volgens de National Academies onvoldoende bewijs voor meerwaarde en minder gestandaardiseerde controle. Ook “natuurlijk” betekent niet automatisch veilig.
Onderzoek naar soja-isoflavonen vond soms een kleine afname van opvliegers, terwijl NHG op basis van de totale klinische bruikbaarheid geen aantoonbare werking vaststelde. Formuleringen, doses en studies lopen uiteen. Cochrane vond voor zilverkaars onvoldoende bewijs; meldingen van leverproblemen vragen voorzichtigheid. Een supplement is niet automatisch vrij van interacties of kwaliteitsverschillen.
1.Wat is het verschil tussen menopauze, perimenopauze en postmenopauze?
2.Waarom kun je de datum van de menopauze pas achteraf aanwijzen?
3.Welke cyclusveranderingen onderscheiden vroege en late STRAW+10-transitie?
4.Leg uit waarom FSH gemiddeld stijgt terwijl oestradiol tijdelijk hoog kan zijn.
5.Waarom ontbreekt in sommige overgangscycli een duidelijke progesteronpiek?
6.Wat verandert na de menopauze aan de bron van oestrogenen?
7.Hoe lang duurden frequente vasomotorische klachten mediaan in SWAN, en voor wie geldt die schatting?
8.Waarom verklaart de overgang niet automatisch iedere slaap- of stemmingsklacht?
9.Noem drie klachten van het genitourinaire syndroom.
10.Welke factoren naast menopauze bepalen bot- en fractuurrisico?
11.Waarom is gewichtstoename geen onvermijdelijk direct gevolg van één hormoondaling?
12.Wat is POI, en welke diagnostische verandering bracht ESHRE 2024?
13.Waarom is een FSH-test bij een verder gezonde vrouw van 48 jaar vaak weinig nuttig?
14.Waarom moet bloedverlies na de menopauze beoordeeld worden?
15.Waarom is een progestageen meestal nodig bij systemisch oestrogeen en een aanwezige baarmoeder?
16.Bereken de extra borstkankerdiagnoses per 1.000 in het 5-jaarsvoorbeeld voor continu gecombineerde HST.
17.Waarom bewijst een OR van 0,93 voor transdermale HST geen individueel nulrisico?
18.Wat laat WHI wel en niet zien over sterfte en vroeg starten?
19.Onderscheid de plaats van CGT, fezolinetant en elinzanetant.
20.Waarom kan lokaal oestrogeen passend zijn bij vaginale klachten terwijl systemische HST een andere afweging vraagt?
21.Voor welke indicatie ondersteunt de testosteronconsensus een behandeling, en waarvoor niet?
22.Waarom kan bewegen zinvol zijn zonder bewezen opvliegerreductie?
23.Wat is het verschil tussen geregistreerd bio-identiek estradiol en een samengestelde maatwerkbereiding?
24.Wat kun je zeggen over soja, zilverkaars en speekseltesten?
25.Casus: iemand van 39 mist vijf maanden menstruaties en heeft opvliegers. Welke coachreactie past?
Kies steeds het beste antwoord. Casussen gaan over uitleg en grenzen, niet over een diagnose.
1.Wanneer kun je de natuurlijke menopauze meestal aanwijzen?
a.na één gemiste menstruatie
b.achteraf na twaalf maanden zonder menstruatie
c.bij elk hoog FSH
d.op de 51e verjaardag
2.Wat gebeurt vroeg in de overgang?
a.FSH wordt altijd nul
b.alle hormonen dalen iedere dag gelijk
c.progesteron is altijd hoog
d.oestradiol kan sterk schommelen
3.Welke uitspraak over SWAN klopt?
a.7,4 jaar is de mediaan bij vrouwen met frequente klachten
b.iedere vrouw heeft precies 7,4 jaar klachten
c.SWAN bewijst dat hormonen alle klachten veroorzaken
d.opvliegers duren nooit na de laatste menstruatie
4.Casus. Een cliënt van 48 vraagt een AMH-thuistest om de overgang te bewijzen. Wat zeg je?
a.iedere uitslag voorspelt de menopauzedatum
b.AMH meet de ideale HST-dosis
c.bij passende klachten is routine-AMH meestal niet nodig; bespreek vragen met huisarts
d.een lage AMH betekent geen anticonceptie meer nodig
5.Welke klacht vereist altijd medische beoordeling?
a.een warme nacht
b.bloeding na de menopauze
c.een wisselende cyclus op 47-jarige leeftijd
d.een gesprek over HST
6.Wat is POI?
a.een diagnose op basis van één speekseltest
b.iedere overgang op 44 jaar
c.automatisch definitieve onvruchtbaarheid
d.verminderde ovariumfunctie vóór 40 jaar met cyclus- en biochemische criteria
7.Waarom krijgt iemand met baarmoeder bij systemisch oestrogeen meestal progestageen?
a.ter bescherming van het endometrium
b.om FSH te meten
c.als anticonceptiegarantie
d.om leverfunctietests overbodig te maken
8.Wat toont de borstkankerschatting voor continu gecombineerde HST in de figuur?
a.20 extra per 100 vrouwen
b.0 extra diagnoses
c.ongeveer 20 extra per 1.000 over het genoemde tijdvenster
d.een gegarandeerde individuele uitkomst
9.Wat klopt over orale en transdermale HST?
a.beide zijn bewezen zonder VTE-risico
b.oraal was geassocieerd met meer VTE; transdermaal niet in de genoemde studie
c.transdermaal is anticonceptie
d.de route maakt nooit verschil
10.Wat is de belangrijkste nuance bij de WHI-follow-up?
a.iedere moderne HST voorkomt dementie
b.WHI bewijst dat iedere vrouw moet starten
c.WHI bestudeerde alleen lokaal vaginaal oestrogeen
d.geen totale sterftewinst aangetoond; regimes en startleeftijd beperken toepassing
11.Casus. Iemand met ernstige opvliegers wil fezolinetant proberen. Jouw rol?
a.verwijs voor artsbeoordeling; levermonitoring is relevant
b.schrijf het middel zelf voor
c.sla levercontrole over
d.zeg dat EU-toelating vergoeding garandeert
12.Wat past bij CGT?
a.het bewijst dat opvliegers ingebeeld zijn
b.het vervangt altijd iedere medicatie
c.het kan vooral hinder en slaapbeleving verbeteren
d.het is een speekseltest
13.Wat is een passende uitspraak over lokaal vaginaal oestrogeen?
a.het is hetzelfde als systemische HST
b.het kan bij lokale klachten helpen; onverwacht bloedverlies melden
c.het geneest alle opvliegers
d.bij borstkanker kan men zonder overleg starten
14.Wanneer is testosteron bij vrouwen evidence-based te overwegen?
a.bij elk laag energiegevoel
b.voor preventie van osteoporose
c.voor elke sombere stemming
d.bij zorgvuldig vastgestelde HSDD na de menopauze
15.Wat klopt over “bio-identiek”?
a.geregistreerd estradiol kan bio-identiek zijn; maatwerk is niet bewezen veiliger
b.het betekent altijd risicoloos
c.het is een betrouwbare speekseltest
d.het is hetzelfde als soja
16.Casus. Een 39-jarige heeft vijf maanden geen menstruatie en opvliegers. Wat is passend?
a.wacht zonder meer tot 51 jaar
b.verkoop een hormoonpanel
c.adviseer medische beoordeling wegens mogelijke POI
d.stel via coaching de diagnose vast
Leesdiepte: [V] volledig gelezen; [S] samenvatting, abstract of gerichte passages; [Sec] secundaire weergave. Claimcontrole en precieze vindplaatsen staan in het dossier en de lesnotities.
NHG, De overgang (herziening 2022, NHG-nieuwspagina en Wiersma et al., 2022); actuele webtekst niet toegankelijk. NHG-nieuwspagina [S], Wiersma [V].
NVOG, Management rondom menopauze, modules behandelingen, transdermaal estradiol, hormoonloze behandeling en urogenitale atrofie (gepubliceerd 19 januari 2026); praktische handleiding januari 2026. [S]
NICE, Menopause: identification and management, NG23 (huidige versie, 15 april 2026), diagnose, CGT, HST en lokale klachten. [S]
ESHRE et al. (2024), Evidence-based guideline: premature ovarian insufficiency, HROpen hoae065. [S]
Harlow SD et al. (2012), STRAW+10, stadia van reproductieve veroudering. [S]
Avis NE et al. (2015), SWAN: duur van vasomotorische klachten. JAMA Intern Med 175:531. [S]
Collaborative Group on Hormonal Factors in Breast Cancer (2019), HST en borstkanker. Lancet 394:1159. [S]
Manson JE et al. (2017), WHI-hormoontherapie en langetermijnsterfte. JAMA 318:927. [S]
Vinogradova Y et al. (2019), HST en veneuze trombo-embolie. BMJ 364:k4810. [S]
EMA, Veoza veiligheidsbrief (2025) en Lynkuet EPAR (2025/2026). [S]
The Menopause Society (2023), Nonhormone Therapy Position Statement, geselecteerde aanbevelingen over SSRI/SNRI en gabapentine. [S]
Davis SR et al. (2019), Global Consensus Position Statement on Testosterone Therapy for Women. JCEM 104:4660. [S]
National Academies (2020), Clinical Utility of Compounded Bioidentical Hormone Therapy. [Sec]
Leach MJ & Moore V (2012), Cochrane black cohosh; Taku K et al. (2012), soja-isoflavonen, Menopause 19:776. [S]
Lokale NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement, M84, gepubliceerd juni 2019, laatste aanpassing september 2026; risicofactoren en paragraaf postmenopauzale vrouwen gericht gelezen. [S]